خود و پروردگار پاكش رشتهء پيوند مىگيرد و كدام يك از آن دو را مىسزد كه آزادى مسلمانان و جانها و زنان و فرمانهاى اين جهانى و آن جهانى ايشان در دست او باشد ؟ اگر در ترازوى دادگرى او ديده اى يافت نشود « واى بر كمفروشان » ( 1 ) . 6 برداشت خليفه از سرنوشت خدائى ( 2 ) لالكائى در « السنة آئين نامهء پيامبر » از زبان عبد اللَّه پسر عمر آورده كه گفت : مردى به نزد بوبكر شد و پرسيد : تو بر آنى كه روسبى بازى زائيدهء سر نوشت خدائى است ؟ پاسخ داد : آرى ، گفت : آيا خداوند اين را سرنوشت من گردانيده و آنگاه مرا به كيفر آن شكنجه مىكند ؟ گفت آرى ! اى پسر زن گنديده . . . ! به خدا اگر كسى نزد من بود فرمان مىدادم تا به دماغت بكوبد و آن را بشكند و خرد كند ( 3 ) امينى گويد : آيا تو بر آنى كه اين جانشين پيامبر سرنوشت خدائى را به درستى مىدانسته چيست ؟ و آيا آن را آمدن كارى انجام شدنى در دانش بى آغاز خداوندى مىشمرده با همهء اين كه به كنندهء آن ، توانائى انجام و به جا - نياوردن آن را داده و نيكى و بدى را هم به او شناسانده و سرانجام دومى و فرجام نخستين را آشكار ساخته است ؟ ما راه را به آدمى نموديم خواه سپاس بگزارد يا ناسپاسى كند ( 4 ) ما دو راه را به او نموديم ( 5 ) هر كه سپاس گزارد به سود خويش سپاس مىگزارد و هر كه

--> ( 1 ) سورهء 83 آيهء 1 ( 2 ) اين گزارش ؛ افتادگى سر درگمكننده اى داشت كه جز با راهنمائى آقاى بهبودى درست نشد . ( 3 ) ن - « تاريخ الخلفاء » از سيوطى ص 65 ( 4 ) سورهء 76 آيهء 3 ( 5 ) سورهء 90 آيهء 10